Bé học làm thơ

Nhà văn Võ Hồng

Hạ Uyên là cô bé láng giềng ở kề sát nhà tôi. Một hôm ngày tháng Mười, cô bé từ bên sân nhà nói với sang:
- Thầy ơi! (tôi vốn làm nghề thầy giáo nên thường được tặng không tiếng Thầy) cô giáo Như Nguyện bắt bọn con làm báo tường nhân ngày 20 tháng 11. Phải làm văn, làm thơ, viết truyện.
- Làm thơ nữa hả? Nếu muốn, qua đây thầy bày cho.
Tôi giảng cho em thế nào là Bằng (những chữ không có dấu giọng), thế nào là Trắc (những chữ có dấu sắc, hỏi, ngã, nặng), thế nào là hiệp vần (ví dụ: Heo, Mèo hiệp với nhau, Lương, Trường, Phường hiệp với nhau). Tôi viết lên tấm bản đen nhỏ: 

    b       B       t     T      b       B(hiệp vần 1) 
    b       B       t     T      b       B(hiệp vần 1)       t        B(hiệp vần 2) 
    b       B       t     T      b       B(hiệp vần 2) 
    b       B       t     T      b       B(hiệp vần 2)       t        B(hiệp vần 3)

Tôi giảng: Chữ B và  T viết hoa thì phải tuân theo răm rắp, còn chữ b và t viết thường thì không bắt buộc y theo. Ðể dễ nhớ có thể mượn câu này "Nhất tam ngũ bất luận. Nhị tứ lục phân minh" nghĩa là chữ thứ 1-3-5 thì sao cũng được, còn chữ thứ 2-4-6 thì phải thật đúng. Trong câu Bát (câu 8 chữ), tuy cùng Bằng nhưng một chữ có dấu huyền và một chữ không dấu: 
Trăm năm trong cõi người ta
Chữ Tài chữ Mệnh khéo là ghét nhau 

Tôi bảo Hạ Uyên lấy tên các bạn trong lớp mà lắp vào dưới các chữ Bằng (B) và Trắc (T).
- Dễ lắm! Cứ Trâm là Bằng, Hải là Trắc. Khoa hiệp vần với Thoa với Hòa với Tòa... Nào, em chép tên các bạn lên tờ giấy này. Gắng nhớ và chép cho đủ.

Hạ Uyên ngồi lặng lẽ ghi. Nơi trán khoảng giữa hai mắt hằn lên một nếp nhăn. Sau mươi phút em trao cho tôi tờ giấy. Tôi lẩm nhẩm đọc. Rồi nói:
- Thầy chọn giúp em mấy cái tên hiệp vần với nhau: Trang hiệp với Hoàng. Chương hiệp với Tường và Hường. Còn những tên khác thì hễ Trắc thì ghi dưới T, Bằng thì ghi dưới B. Nhớ: dưới chữ t và b thì không bắt buộc phải đúng Bằng Trắc.
Kết quả sau 15 phút lắp ghép:

 Ân      Bình   Cảnh   Chức Dung   Trang
Danh   Ða     Gia    Huấn  Hiệp    Hoàng   Hội   Chương
Kim    Khôi     Lan   Mạnh  Nam    Tường 
Oanh  Phùng  Quý   Toản  Xuân   Hường    Vũ     Uyên 

Trước khi chia tay tôi mới cho em biết rằng em vừa làm thơ Lục Bát. Ông Nguyễn Du cũng làm vậy. Chắc chắn cô bé không dám tin rằng đó là sự thực. Nếu bài này làm ở lớp thì khi đọc lên cả lớp sẽ thích thú vỗ tay reo liền. Nhưng không phải là học sinh của lớp thì đọc lên rời rạc vô nghĩa. Nên tôi ra thêm một đề khác "những trái cây bày bán trong chợ". Kết quả chắc chắn sẽ vui hơn.
Hôm sau em trao cho tôi kết quả: 

Hành   Ngò      Ớt      Tỏi     Tiêu   Dừa

Mít     Cam     Quít    Ổi     Chuối  Dưa       Kiệu  Hành
Gừng   Riềng  Nghệ   Sả     Bưởi   Chanh
Sầu     riêng   Vú       sữa    Cam     sành     Chôm  chôm

Rõ ràng là kết quả rất... ngon miệng.