Harper Lee (tác giả cuốn tiểu thuyết nổi tiếng To kill a Mockingbird - giải thưởng Pulitzer về văn chương năm 1961) vừa qua đời vào ngày 19 tháng 02 năm 2016 ở tuổi 89 tại Monroeville, Alabama.
Ông Nguyễn Quốc Khải có một bài giới thiệu tác phẩm khá hấp dẫn trên VOA Vietnamese.
Chim nhại trong tiếng Anh là mockingbird. Trong tiếng Việt, mocking là bắt chước
hoặc nhại lại. Mockingbird là một loại chim có khả năng
và thói quen nhại lại khoảng 20 tiếng hót của các loại chim khác. Ngoài
ra, chim nhại có thể bắt chước được cả tiếng chó sủa, tiếng còi xe hơi,
tiếng côn trùng, và ếch nhái.
Chim nhại là một loại chim không làm điều gì có hại mà chỉ hót cho chúng
ta vui. Nó không phá phách vườn tược của người, không làm tổ trong kho
chứa bắp, nó không làm một điều gì ngoại trừ hót từ con tim của chúng
cho chúng ta nghe. Đó là lý do tại sao giết một con chim nhại là một tội ác.
Trong tác phẩm của Harper Lee, chim nhại tượng trưng cho sự vô tội, thơ
ngây, trong trắng. Như vậy giết chim nhại là tiêu diệt sự vô tội, phá
hoại sự ngây thơ, trong trắng. Tên của cuốn sách Giết con chim nhại không có liên hệ nhiều với nội dung cuốn sách về nghĩa đen, nhưng đóng vai trò biểu tượng quan trọng của cuốn tiểu thuyết.
Một chủ đề quan trọng của cuốn truyện là sự cộng sinh giữa thiện và
ác. Trong xã hội có kẻ tốt người xấu. Sự thù hận, thành kiến và ngu dốt
đe dọa những người ngây thơ vô tội. Ngay
trong một người cũng có lẫn lộn tốt xấu. Sự tốt xấu thay đổi theo thời
gian. Những đứa trẻ thấy mọi người đều tốt cả vì chưa gặp ai xấu. Từ
tuổi thơ ngây qua đến giai đoạn kinh nghiệm, người trưởng thành ắt hẳn
phải nhìn thấy cái xấu, sự dối
trá, kỳ thị và bất công.
Chủ đề thứ hai của To kill a Mockingbird là sự bất bình đẳng
trong xã hội. Cộng đồng da đen mặc dù có những người có khả năng, có tài vẫn
phải nằm bẹp ở đáy tận cùng của xã hội. Sự phân chia đẳng cấp xã hội
cứng nhắc như vậy thật là phi lý và mang tính cách hủy hoại làm cho xã
hội mất sự hài hòa và khả năng thăng tiến.
Lòng dũng cảm đã được đề cao trong cuốn truyện. “Bố
muốn con thấy lòng dũng đảm thực sự là gì, thay vì nghĩ rằng dũng cảm
là người đàn ông với khẩu súng trong tay. Đó là khi con biết con sẽ
thất bại trước khi bắt đầu, nhưng con vẫn bắt đầu và con theo đuổi nó
tới cùng dù có chuyện gì xảy ra.”
Và tiếp theo là một lời cảnh cáo mạnh mẽ và đáng sợ: “Khi các con lớn lên, các con sẽ thấy người da trắng lừa bịp người da
đen hàng ngày trong cuộc sống của các con, nhưng để cho bố nói với các
con một điều này và đừng bao giờ quên nó nhé – bất cứ khi nào một người
da trắng làm điều đó với một người da đen, bất kể người da trắng đó là
ai, ông ta giàu có như thế nào, hay xuất thân từ một gia đình danh giá
như thế nào, người da trắng này là một thứ rác rưởi.”
“Không có một điều gì làm cho bố ghê tởm hơn là một người da trắng hạ
cấp lợi dụng sự dốt nát của một người da đen. Đừng tự lừa dối mình – tất
cả sẽ tích lũy lại và một ngày nào đó chúng ta sẽ phải trả giá cho việc
làm này. Bố hy vọng rằng điều đó sẽ không xảy ra trong cuộc đời của các
con.”
