1. Chân lý bất khả
Khi nào ta bắt đầu hạnh phúc? Khi ta đã tự vỗ về mình: chân lý không tồn tại. Tất cả sự cứu rỗi đến từ lúc ấy, ngay cả sự cứu rỗi bởi hư vô. Kẻ chẳng tin vào tính bất khả của chân lý, hoặc chẳng hân hoan vì điều này, chỉ có duy nhất một phương cách cứu rỗi, song, lại chẳng bao giờ tìm thấy.
2. Tôi không biết
Tôi không biết cái gì là đúng, cái gì là sai; cái gì được chấp thuận còn cái gì thì không; tôi không thể phán xử và không thể tán tụng. Không có tiêu chuẩn vững chắc và những nguyên lý bất dịch trong thế giới này. Tôi kinh ngạc khi một số người vẫn còn bận tâm đến lý luận nhận thức. Nói thật, tôi không quan tâm đến tính tương đối của nhận thức, đơn giản vì thế giới này không đáng để được biết. Có những khi tôi cảm thấy dường như mình đã thấu suốt, hiểu rốt ráo nghĩa lý của thế giới này; và có những lúc khác, thế giới quanh tôi lại hoàn toàn vô nghĩa. Mọi thứ rồi nhuốm vị đau đớn, trong tôi ngập tràn nỗi đắng cay ghê tởm, hiểm độc khiến ngay cả cái chết cũng thành ra nhạt nhòa. Giờ đây, lần đầu tôi nhận ra sự cay đắng này mới khó định nghĩa làm sao. Có lẽ, tôi chỉ tốn thời giờ vô ích để xác lập nền tảng luận lý cho nó, trong lúc thực ra, nó khởi nguồn từ địa hạt tiền luận lý. Vào thời khắc này, tôi không còn tin vào điều gì và tuyệt cùng không hy vọng. Tất cả hình thái và biểu hiện đem đến cho đời sống sức mê hoặc, với tôi dường như vô nghĩa. Tôi chẳng còn chút cảm xúc nào cho tương lai hoặc cho quá khứ, trong khi hiện tại là liều thuốc độc cho chính thân tôi. Tôi không biết liệu tôi có tuyệt vọng hay không, bởi thiếu hy vọng không hàm chứa niềm tuyệt vọng. Tôi có thể được gọi là bất cứ thứ gì vì tôi chắc mẩm chẳng gì mất mát. Tôi đã mất tất cả mọi thứ! Những bông hoa đang bung nở và đàn chim cất tiếng hót khắp chốn quanh tôi. Tôi xa lạ làm sao với mọi thứ trên đời!
3. Về sự hóa thể của ái tình
Tính phi lý điều khiển sự nảy nở của ái tình. Những cảm giác của sự tan rã cũng luôn hiện hữu, bởi ái tình là một dạng thức của sự thân mật và chẳng điều gì biểu hiện nó tốt hơn bằng những ấn tượng chủ quan của sự tan rã, sự vượt thoát khỏi những chướng ngại của bản thể. Chẳng phải ái tình vừa riêng tư lại đồng thời phổ quát? Sự thân mật thật sự chỉ có thể đạt đến thông qua một cá thể. Tôi yêu một người nào đó, nhưng từ lúc nàng là biểu trưng cho mọi vật, tôi dự phần vào bản chất của mọi vật, một cách ngây thơ, vô thức. Tính phổ quát của ái tình tiền giả định nét riêng biệt của đối tượng yêu; cá thể là một khung cửa sổ cho cái toàn thể. Sự ngợi ca ái tình phát sinh từ sự gia tăng tính phi lý của tình ái lên đến cực điểm. Tất cả tình yêu tuyệt đích là một chóp đỉnh mà tình dục không thể quy giản. Tình dục cũng có những chóp đỉnh vô song của nó. Tuy nhiên, dù không thể hình dung tình yêu thiếu vắng tình dục, hiện tượng lạ thường mà ta gọi là tình yêu thay thế tình dục từ trung tâm của ý thức. Ám ảnh được thanh tẩy, người tình đạt đến sự tinh diệu của cả cái siêu nghiệm và sự thân mật khiến tình dục rất ít, nếu không là, ít tính chủ quan nhất. Không có sự hòa hợp tinh thần giữa những phái tính, chỉ là một sự biến hình của nhục thể qua điều mà một tình nhân khẳng nhận với người tình của mình, đến độ tạo nên một ảo ảnh tinh thần. Chỉ đến lúc ấy, cảm giác tan rã mới xâm lấn: xác thịt rung rẩy với sự co thắt tột độ, không còn sự kháng cự, bùng cháy với ngọn lửa nội tại, tan rã và trôi chảy, dòng dung nham không thể ngừng nghỉ.
4. Gánh nặng của muộn phiền
Có nỗi muộn phiền nào khác ngoài cái chết? Chắc chắn là không, vì nỗi muộn phiền thật sự luôn tăm rối, thiếu sự quyến rũ, và không chút mơ mộng. Có sự chán nản kinh khủng trong nỗi muộn phiền hơn trong niềm sầu mộng, và nó khiến người ta chán ghét cuộc đời, để đến với niềm tuyệt vọng sâu xa. Chỗ khác biệt giữa sự phiền muộn và nỗi khổ là: cái trước bị chế ngự bởi sự phản chiếu trong khi cái sau bị chi phối bởi tính vật chất tai hại của cảm giác. Cả hai chỉ dẫn tới cái chết, không khi nào là ái tình hay sự ngợi ca tình ái. Ái tình nghĩa là sự sống không khoan nhượng trong cái thiết yếu thăm thẳm của đời sống – thứ mang đến sự trinh trắng cốt tủy của bất kỳ trải nghiệm tình ái nào – kiến tạo nên ảo ảnh của tự do. Trái lại, buồn rầu hay phiền muộn, có nghĩa là không thể tham gia trực tiếp và cơ hữu vào sự chảy trôi của đời sống. Nỗi buồn cũng như sự phiền muộn phác lộ cho ta sự hiện hữu, bởi chỉ thông qua chúng, ta mới tìm thấy ý thức về sự tách biệt của mình với thế giới khách thể, nỗi âu lo ấy ban tặng đường nét bi thảm lên cuộc hiện hữu của ta.
5. Tóm lại, tình yêu
Tình yêu của con người khởi nguồn từ nỗi đau, giống như sự thông thái bắt đầu từ điều bất hạnh. Trong cả hai trường hợp, gốc rễ đã mục rữa và cội nguồn đã hư hoại. Chỉ dòng chảy tình yêu thanh thoát cùng lòng cao thượng và sự xả thân mới có thể đắp bồi cho tâm hồn người khác. Tình yêu sinh ra trong nỗi đau, ẩn chứa quá nhiều giọt lệ và tiếng thở dài, song không vấy bẩn bởi niềm cay đắng. Có quá nhiều đau khổ, sự quên mình và âu lo trong thứ tình yêu ấy bởi nó chẳng là gì khác, ngoài lòng độ lượng vô hạn. Bạn tha thứ tất thảy, bạn chấp nhận mọi điều, bạn biện hộ mọi sự. Nhưng đó có còn là tình yêu? Làm sao có thể yêu khi bị tẩy trừ khỏi mọi sự. Loại tình yêu này phác lộ sự trống rỗng của một linh hồn lơ lửng giữa toàn thể và hư vô, như việc trở thành Don Juan là phương thuốc duy nhất cho một trái tim tan vỡ. Đạo Thiên chúa không biết đến tình yêu: nó chỉ biết lòng độ lượng hay lòng thương cảm, những ám chỉ đến tình yêu hơn là tự thân tình yêu.
(xem thêm ở đây https://leminh.io/2022/08/cioran/)
