Áo em cài hoa trắng (phần đầu)

Áo em cài hoa trắng - Võ Hồng

Tôi được đi học chậm hơn mọi đứa trẻ khác. Sáu tuổi mà vẫn chưa được ôm sách tới trường. Nguyên do vì má tôi đau bệnh dai dẳng, má không muốn tôi sống xa cách, dù mỗi ngày chỉ bốn hay năm tiếng đồng hồ. Khi má tôi phát bệnh thì bác sĩ đã cho ba tôi biết là má tôi sẽ không sống thêm được quá hai năm. Má không được nghe điều đó nhưng tự xét sức khỏe của mình, má biết là con đường đi của của má không còn dài lắm. Mặc kệ những lời trấn an liên tiếp của ba tôi, má giữ một thái độ cam chịu và chờ đợi.

    Thấy tôi cứ lêu bêu quấn quít cạnh má, ba tôi có lần gắt:

   - Em phải để cho con nó học chớ. Bằng tuổi nó người ta đã vào lớp Tư (1) rồi. Trẻ con lên bốn tuổi, người ta đã cho vào ấu trĩ viện (2) để chúng vừa chơi vừa học.

   - Học sớm hay muộn gì rồi cũng sẽ đến đích một lượt. Ðứa bốn tuổi học một năm bằng đứa năm tuổi học sáu tháng.

   - Anh biết rõ điều đó. Nhưng nó đã sáu tuổi rồi mà chưa học được tháng nào.

   - Thôi để em dạy con.

    Má tôi gom những miếng bìa cứng, cắt thành từng mảnh vuông to bằng bàn tay. Má vẽ lên đó những cái vòng tròn, những cái hình mà má gọi là lưỡi câu, cái gáo, con cá. Má chỉ cái vòng tròn và bắt tôi gọi bằng o, cái lưỡi câu bằng i, cái gáo bằng q, con cá bằng e. Lưỡi câu là cái tôi không hề biết nên tôi hỏi lại:

   - Lưỡi câu là cái gì vậy má?

    Má tôi ngạc nhiên bởi câu hỏi. Má nhìn tôi giây lâu rồi đưa bàn tay mềm mại vỗ lên đầu tôi. Má nói:

   - Ờ! Con chưa biết cái lưỡi câu. Ðó là một cái kim nhọn bẻ cong lại, nơi đầu người ta móc một con mồi vào.

   - Con mồi là con gì, má?

  - Là con trùn, con dế hoặc nhiều khi là miếng bánh, miếng cơm, những món mà con cá nó thích ăn.

   - Móc con mồi vô cái kim chi vậy?

  - Ðể đem thả xuống nước. Con cá thấy mồi, mừng quá, lật đật bơi lại táp. Miệng cá dính vào cái kim, người ta giật lên, cá không chạy trốn được, người ta bắt nó.

    Tôi chỉ xuống hình vẽ con cá trên một bìa cứng (chữ e của má tôi đó) hỏi lại má tôi:

   - Người ta bắt con cá này phải không má?

    Má tôi mỉm cười, gật đầu. Tôi lại hỏi:

   - Má có đi bắt những con cá bằng cái kim uốn cong như vậy không?

   - Có. Hồi nhỏ má có đi bắt như vậy. Người ta gọi là đi câu.

   - Sao má không cho con đi bắt?

   - Khi nào rảnh, vào ngày chủ nhật hay ngày lễ, ba con sẽ dẫn con đi câu một lần.

    Tôi lắc đầu:

   - Không, con muốn má dẫn con đi. Con không muốn ba dẫn.

   - Má bệnh, má đâu có đi được?

   - Thì hôm nào má mạnh má dẫn con đi.

    Má tôi "ừ" và lặng lẽ nhìn tôi. Một lát thấy từ nơi khóe mắt của má có hai giọt nước mắt chầm chậm ứa ra, lăn dài chạy xuống cằm. Tôi không hiểu tại sao điều tôi yêu cầu có thể làm má tôi buồn như vậy. Sau này lớn lên, ngồi nhớ lại tôi mới hiểu. Một người đã đoán biết được ngày chết gần kề của mình mà phải hứa với con một điều mình biết chắc không thể nào thực hiện được! Không những không thực hiện được việc dẫn con đi câu cá, cả đến việc được ngồi cạnh con trước những tấm bìa cứng này cũng không còn kéo dài được bao lâu nữa.

    Tôi không học được bao nhiêu chữ. Bởi ngồi với tôi chừng một lát thì má phải nằm nghỉ. Tôi sung sướng nằm theo cạnh má, tay cầm xấp "bài học" xếp xếp như người ta đánh bài. Tôi nói với má: 

   - Nằm học khỏe hơn, má há?

   - Ừ.

   - Sao ở trường học họ không cho học trò nằm ngửa ra mà học?

   - Nằm ngửa ra, tụi nó ngủ quên hết.

   Tôi gật đầu, ờ ờ.

   Dù khi tôi ngồi cạnh hay nằm cạnh, má cũng hay lấy bàn tay rờ lên đầu tôi, vuốt ve lên má, lên cằm, lên tai tôi. Dường như để xác định rằng tôi có hiện diện đó thực, tôi, vật quý báu nhất do má tạo ra và má sắp bỏ lại trên cõi trần này.

   Ba tôi bắt gặp mấy lần lối học "nằm ngửa" này của tôi. Ông kiểm soát lại xem có chữ nào còn sót lại trong cái khối óc ưa nằm ngửa đó không và rõ ràng là một tư thế như vậy làm cho mọi chữ nghĩa đều trôi tuột đâu hết. Ông nghiêm sắc mặt bảo tôi:

   - Ngồi dậy mà học.

   Tôi líu ríu ngồi dậy.

   - Lại ngồi nơi bàn mà học.

   Tôi líu ríu đi lại bàn.

   - Sắp lên bảy tuổi rồi mà học chưa hết hăm bốn chữ cái. Bằng tuổi mày, người ta đều học lớp Tư.

   Má không phân biệt cho tôi chữ nào đực, chữ nào cái.

   Tôi đoán chữ  i, chữ t gầy gò là đực, chữ o chữ a mập mạp là chữ cái.

   Thường thì tôi nghe lời ba tôi lại bàn ngồi ngay ngắn, nhìn xuống mặt chữ và lẩm nhẩm gọi tên nó. Má tôi im lặng để nhường tiếng nói cho ba tôi.

   Một hôm tôi ngoan ngoãn nghe lời ba líu ríu lại bàn thì má tôi cất tiếng:

   - Thôi cho con đi chơi.

   Tôi không biết nên nghe lời ai. Nghe lời má tôi thì sướng quá rồi, nhưng ba tôi còn đứng đó. Mà ba tôi thì không nghiêm khắc nhưng ông biết bắt người ta vâng lời. Tôi biểu lộ sự lưỡng lự bằng cách vẫn đi bước tới nhưng bước chậm lại.

   Má tôi giục:

   - Con chạy ra ngoài chơi đi con.

   Tiếng ba tôi:

   - Thôi cho con đi chơi.

Tôi nghe lời ba, đi rẽ ra phía hành lang. Vừa bước ra khỏi phòng thì nghe tiếng nói của má tôi:

   - Anh đừng làm cho con sợ.

   - Anh không muốn như vậy. Nhưng phàm uốn tre thì phải uốn khi nó còn là măng. Anh tập cho con biết nghe lời phải.

   - Phải uốn dịu dàng!... Em biết là em quấy khi giam giữ con ở cạnh mình mà không chịu rời nó ra cho nó đi học. Nhưng anh ơi, em đâu có còn sống được nhiều ngày tháng? Bác sĩ nói với anh là bệnh em sẽ chữa khỏi. Anh đừng tin. Em biết sức khỏe của em mà. Vì vậy mà em muốn sống quây quần bên cạnh con những ngày chót của đời em. 

    Tiếng má tôi khóc nấc lên làm tôi bàng hoàng. Tôi đi trở ngược lại và qua khung cửa mở, tôi thấy ba tôi cầm tay má tôi. Má tôi lấy khăn lau nước mắt:

   - Con nó nhút nhát vì từ nhỏ đến giờ nó chỉ sống cạnh em. Gần như không tiếp xúc với những trẻ con khác. Vậy anh đừng làm cho con sợ. Anh phải thương con bằng tình thương của anh và thay em mà thương con bằng tình thương của người mẹ. Bổn phận thứ hai nặng hơn bổn phận thứ nhất.

    Má tôi ngậm một chéo khăn mùi-soa như để ngăn chặn tiếng nấc.

    Những tấm bìa cứng tỏ ra bất tiện mỗi khi tôi muốn nhìn lại gương mặt của một chữ. Cứ lật lên, bỏ xuống, loay hoay kiếm hoài. Ðôi khi miếng bìa mang chữ cái tôi muốn kiếm lại không nằm trong "bộ bài" đó mà nằm lạc ở một nơi nào khác. Ngày nào cũng có dịp để lục tứ tung mền gối với mục đích tìm chữ. Rất tốn thì giờ. Bởi vì kiếm chữ thì không ra mà lại gặp toàn những thứ mình không định kiếm. Chẳng hạn hòn bi. Rõ ràng hôm kia tôi ngồi bắn bi một mình ở ngoài mái hiên, thế mà buổi chiều ra mái hiên để tìm bắn tiếp thì một hòn biến đâu mất. Chạy kiếm sáng con mắt, chẳng chỗ nào có. Má tôi đưa hai đồng sai chị bếp ra hiệu sách mua cho tôi hòn bi khác. Bây giờ khi tìm chữ mà học thì lại thấy hòn bi đó nằm dưới tấm "ra". Chẳng hạn tìm thấy cái móc tai. Hôm qua ba tôi ngứa tai, tìm cái móc tai nhưng không thấy, ông lại la vang cả nhà. Bây giờ không tìm thì nó lại nằm tô hô ra đó. Nhưng tôi không chịu nhặt đem đi cất ngay để trưa về đưa cho ba đâu. Tôi phải dùng nó để móc tai tôi cái đã. Công việc đó làm tôi say mê và khi tôi chịu rời nó ra thì bên phòng ăn đã nghe tiếng muỗng nĩa rổn rảng.

    Má tôi nhận thấy sự bất tiện của phương pháp học bài trên bìa cứng nên một hôm đưa tiền cho chị bếp sai ra hiệu sách mua cho tôi một cuốn vần.

    A! Có cuốn sách mới chính hiệu là học trò đây! Tôi giành lấy quyển sách. Nhìn xem cái bìa thấy có vẽ hình hai đứa con nít đang lật mở cuốn sách. Tôi nói:

    - Học cuốn sách cần phải có hai đứa không má? Con học có một mình thì học sao được?

    - Má sẽ cùng học với con.

   - Nhưng má đâu phải là con nít? Ðứa con gái này lớn hơn thằng kia một chút. Chắc là chị của thằng kia. Ðáng lẽ má đẻ cho con một đứa chị gái như vậy.

    Má gật gật đầu:

   - Ừ. Ðáng lẽ má đẻ cho con một đứa chị gái như vậy. Nhưng mà thôi, đưa sách đây má lật dạy cho con. Ðây, cái lưỡi câu đây. Lưỡi câu là chữ gì?

    Tôi lật đật nói liền như sợ có ai tranh nói trước:

   - Chữ i.

   - Giỏi lắm. Chữ i dùng để viết đi học, đánh bi. Con coi hình vẽ thằng nhỏ đi học. Vài hôm nữa con cũng ôm cặp và xách ve mực đi học như nó vậy. Còn thằng này thì ngồi đánh bi. Hai đứa nhỏ này đang chạy thi.

    Tôi vội lật qua trang sau để xem có món gì lạ trong đó. Tôi la to lên:

   - A! Con cá! Con cá đang bơi.

   - Tên là cá gì con biết không?

    Tôi lắc đầu:

   - Không.

   - Cá thu. Con cá thu có chữ u.

    Chữ o thật dễ nhận ra. Má tôi chỉ hình vẽ một chùm trái cây rồi hỏi:

   - O chùm... chùm gì?

    Tôi nói liền:

   - Chùm ruột.

    Má bật cười:

   - Chùm nho chớ sao lại chùm ruột?

    Tôi cười ồ theo. Tôi quen kêu chùm ruột chớ ít nói chùm nho. Trên lối đi ngoài vườn có đến ba, bốn cây chùm ruột. Mùa hè, trái lòng thòng từng chùm.

    Má chỉ hình con ve sầu (dạy chữ e) rồi hỏi tôi con gì.

    Tôi nhìn xuống hình, nhíu môi suy nghĩ một lát rồi nói:

    - Con dán.

    Má lại cười. Rõ ràng là sự học làm cho mẹ con tôi vui vẻ.

(1) Tương đương với lớp Hai.

(2) Nhà trẻ.